Platin Hangi Hastalıklarda Kullanılır? Bir Kelimenin İçine Sığmayan Uzun Bir Hikâye
Hastane koridorlarında insanın aklına garip sorular geliyor. Geçenlerde bir yakınımla ilgili hastanede beklerken önümde oturan orta yaşlı bir adamın telefonda, “Doktor platin takılacak dedi ama platin tam olarak neymiş?” diye sorduğunu duydum. Birkaç dakika sonra yanındaki kadın, “Ben de kanser tedavisinde platin diye bir şey kullanıldığını duymuştum. Aynı şey mi acaba?” diye karşılık verdi.
İşte o anda fark ettim: “Platin” kelimesi tıpta kullanıldığında tek bir şeyi ifade etmiyor.
Kimi zaman kırılmış bir kemiği sabitlemek için kullanılan metal plakaya, vidaya ya da başka bir ortopedik implanta halk arasında “platin” deniyor. Kimi zaman ise gerçekten platin içeren ilaçlardan, özellikle de sisplatin ve benzeri kemoterapi ilaçlarından söz ediliyor. Beyin damarlarındaki bazı anevrizmaların tedavisinde kullanılan küçük platin koiller ise bambaşka bir örnek.
Oturduğum yerde kendi kendime “Demek ki asıl mesele platin nedir değil, doktorun platin derken neyi kastettiği” dedim.
Sonra bu konuyu biraz araştırınca ortaya, birbirinden çok farklı hastalıkların ve tedavi yöntemlerinin kesiştiği ilginç bir hikâye çıktı.
“Bana Platin Takacaklarmış” Diyen Mehmet’in Hikâyesi
Mehmet Bey 58 yaşındaydı. Yıllardır küçük bir atölyede çalışıyor, ağır kaldırmaya alışkın bir hayat sürüyordu. Bir gün merdivenden düşüp kalça bölgesini ciddi biçimde yaralayınca hastaneye kaldırıldı.
Doktor, görüntüleme sonuçlarına baktıktan sonra ameliyat seçeneğinden söz etti.
Mehmet Bey'in aklında ise tek bir kelime kaldı:
“Platin.”
Akşam evde ailesine, “Bana platin takacaklarmış,” dedi.
Kızı hemen bilgisayarın başına geçti.
“Baba, platin çok değerli metal. Vücuduna gerçekten platin mi koyacaklar?”
Mehmet Bey güldü:
“Ben de onu anlamaya çalışıyorum. Altın olsa emeklilik garanti de platin biraz daha zor.”
Herkes güldü ama aslında sorunun kendisi hiç de komik değildi.
Çünkü halk arasında “platin takılması” diye anlatılan ortopedik işlemlerde kullanılan malzemeler çoğunlukla paslanmaz çelik, titanyum veya çeşitli metal alaşımlarından üretilen plak, vida, çivi ve protezlerdir. Kullanılan malzemenin gerçekten saf platin olması gerekmez.
Örneğin kalça kırıklarının bazı türlerinde plak-vida sistemleri, çiviler veya kalça protezleri kullanılabilir; hangi yöntemin seçileceği kırığın yerine, biçimine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve kemiğin özelliklerine göre değişir. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin kalça kırıklarıyla ilgili bilgilerinde de bazı kırıklarda plak-vida veya çiviyle tespit yerine kalça protezinin tercih edilebildiği belirtiliyor. OrthoInfo
Mehmet Bey'in “platin” dediği şey, dolayısıyla bir hastalığın adı ya da tek bir tedavi değildi.
Bir cerrahi destek aracıydı.
Kadın Doktorun Sorduğu Soru Her Şeyi Değiştirdi
Mehmet Bey'in kızı Elif, hastanede doktorla konuşurken sürekli not alıyordu.
“Ameliyatın amacı ne?”
“Takılacak malzemenin adı ne?”
“Ne kadar süre kalacak?”
“Sonrasında hareket kısıtlaması olacak mı?”
Bu soruların bazıları çok teknikti. Fakat Elif'in yaklaşımında dikkatimi çeken şey yalnızca bilgi toplamaya çalışması değildi. Babasının korkusunu da hesaba katıyordu.
Mehmet Bey ise daha farklı düşünüyordu.
“Doktor ne diyorsa onu yapalım. Ne gerekiyorsa takılsın, bir an önce ayağa kalkayım.”
İki yaklaşım birbirine zıt değildi.
Mehmet Bey çözümün kendisine odaklanıyordu. Elif ise çözümün babasının hayatına nasıl yansıyacağını düşünüyordu.
Bu bana sağlık kararlarının yalnızca “hangi tedavi?” sorusundan ibaret olmadığını hatırlattı.
Bir tarafta strateji ve sonuç vardı.
Diğer tarafta korku, aile, günlük yaşam ve duygusal yük.
Üstelik bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye genellemek doğru olmaz. Mehmet'in eşi Ayşe Hanım son derece planlı ve araştırmacı biriydi; Elif'in erkek kardeşi Murat ise babasının psikolojik olarak nasıl etkileneceğini herkesten önce fark etmişti.
Yani asıl mesele cinsiyet değil, insanların aynı probleme farklı pencerelerden bakabilmesiydi.
Sonra Konu Birden Kansere Geldi
Mehmet'in ameliyatından birkaç ay sonra aile bu kez bambaşka bir nedenle hastaneye gitti.
Murat'ın yakın arkadaşı Can'a kanser tanısı konmuştu.
Can'ın tedavi planında “sisplatin” kelimesi geçiyordu.
Murat hemen Mehmet'in eski hikâyesini hatırladı:
“Platin mi?”
Doktor başını salladı.
“Evet, ama bu kez başka bir şeyden bahsediyoruz.”
İşte burada “platin” kelimesinin ikinci büyük anlamı ortaya çıktı.
Sisplatin, yapısında platin bulunan bir kanser ilacıdır. NCI'ye göre sisplatin, kanser hücrelerinin DNA'sına zarar vererek DNA'nın onarılmasını ve kopyalanmasını engeller; böylece hücrelerin bölünmesi ve yaşaması zorlaşır. Kanser.gov+1
Bu nedenle sisplatin, bazı kanserlerin tedavisinde kullanılan platin bazlı kemoterapi ilaçlarından biridir.
Üstelik burada da “platin hangi hastalıkta kullanılır?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Sisplatin; belirli durumlarda mesane, yumurtalık ve testis kanserlerinin tedavisinde kullanılabilir. Ayrıca başka kanser türlerinde de farklı ilaçlarla birlikte tedavi şemalarının parçası olabilir. Kanser.gov+1
Platin bazlı tedaviler yalnızca sisplatinle de sınırlı değildir. Karboplatin ve oksaliplatin gibi başka platin bileşikleri de kanser tedavisinde önemli yere sahiptir. Örneğin bazı akciğer, yumurtalık, mesane, baş-boyun ve sindirim sistemi kanserlerinde platin içeren tedavi kombinasyonları kullanılabilir. Kanser.gov+1
Can'ın eşi Derya ise doktorun anlattıklarını dinlerken bir noktaya özellikle takıldı:
“Peki platin herkeste aynı etkiyi mi gösteriyor?”
Hayır.
Kanser tedavisinde tümörün türü, evresi, hastanın genel durumu, daha önce aldığı tedaviler ve tümörün ilaçlara verdiği yanıt gibi çok sayıda faktör önemlidir. Bazı kanserler platin bazlı ilaçlara duyarlı olabilirken zaman içerisinde direnç de gelişebilir. NCI, “platin duyarlı kanser” kavramını, sisplatin veya karboplatin gibi platin içeren ilaçlara yanıt veren kanserler için kullanıyor. Kanser.gov
Yani burada platin, kırık kemiği sabitleyen bir parça değildir.
Hücre düzeyinde çalışan bir ilaçtır.
Platin Kanser Tedavisinde Nasıl Bir Dönüm Noktası Oldu?
Can'ın tedavisi sürerken Murat eski kaynakları karıştırmaya başladı.
İşin tarihsel tarafı gerçekten ilginçti.
Sisplatinin kanser tedavisindeki hikâyesi aslında planlanmış bir keşifle başlamamıştı. 1960'larda araştırmacı Barnett Rosenberg ve ekibi bakterilerin bölünmesi üzerine deneyler yaparken, deney düzeneğinde kullanılan platin elektrotların etkisiyle hücre bölünmesinin durduğunu fark etti.
Başlangıçta elektrik alanının etkili olduğu düşünülüyordu. Daha sonra asıl etkinin elektrotlardan çözünen bir platin bileşiğinden kaynaklandığı anlaşıldı. Bu araştırmalar sonunda sisplatin ortaya çıktı. Kanser.gov
Bu hikâyenin beni en çok düşündüren kısmı şuydu:
Bazen tıptaki büyük değişimler, bir araştırmacının başlangıçta hiç beklemediği bir gözlemden doğabiliyor.
Daha sonra sisplatin özellikle testis kanseri tedavisinde büyük bir başarı elde etti ve başka kanserlerde de kullanılmaya başlandı. NCI'nin tarihsel değerlendirmesine göre sisplatin 1978'de ABD'de testis, ileri yumurtalık ve mesane kanserlerinin tedavisi için onaylandı. Kanser.gov
Hastane koridorlarında insanın aklına garip sorular geliyor. Geçenlerde bir yakınımla ilgili hastanede beklerken önümde oturan orta yaşlı bir adamın telefonda, “Doktor platin takılacak dedi ama platin tam olarak neymiş?” diye sorduğunu duydum. Birkaç dakika sonra yanındaki kadın, “Ben de kanser tedavisinde platin diye bir şey kullanıldığını duymuştum. Aynı şey mi acaba?” diye karşılık verdi.
İşte o anda fark ettim: “Platin” kelimesi tıpta kullanıldığında tek bir şeyi ifade etmiyor.
Kimi zaman kırılmış bir kemiği sabitlemek için kullanılan metal plakaya, vidaya ya da başka bir ortopedik implanta halk arasında “platin” deniyor. Kimi zaman ise gerçekten platin içeren ilaçlardan, özellikle de sisplatin ve benzeri kemoterapi ilaçlarından söz ediliyor. Beyin damarlarındaki bazı anevrizmaların tedavisinde kullanılan küçük platin koiller ise bambaşka bir örnek.
Oturduğum yerde kendi kendime “Demek ki asıl mesele platin nedir değil, doktorun platin derken neyi kastettiği” dedim.
Sonra bu konuyu biraz araştırınca ortaya, birbirinden çok farklı hastalıkların ve tedavi yöntemlerinin kesiştiği ilginç bir hikâye çıktı.
“Bana Platin Takacaklarmış” Diyen Mehmet’in Hikâyesi
Mehmet Bey 58 yaşındaydı. Yıllardır küçük bir atölyede çalışıyor, ağır kaldırmaya alışkın bir hayat sürüyordu. Bir gün merdivenden düşüp kalça bölgesini ciddi biçimde yaralayınca hastaneye kaldırıldı.
Doktor, görüntüleme sonuçlarına baktıktan sonra ameliyat seçeneğinden söz etti.
Mehmet Bey'in aklında ise tek bir kelime kaldı:
“Platin.”
Akşam evde ailesine, “Bana platin takacaklarmış,” dedi.
Kızı hemen bilgisayarın başına geçti.
“Baba, platin çok değerli metal. Vücuduna gerçekten platin mi koyacaklar?”
Mehmet Bey güldü:
“Ben de onu anlamaya çalışıyorum. Altın olsa emeklilik garanti de platin biraz daha zor.”
Herkes güldü ama aslında sorunun kendisi hiç de komik değildi.
Çünkü halk arasında “platin takılması” diye anlatılan ortopedik işlemlerde kullanılan malzemeler çoğunlukla paslanmaz çelik, titanyum veya çeşitli metal alaşımlarından üretilen plak, vida, çivi ve protezlerdir. Kullanılan malzemenin gerçekten saf platin olması gerekmez.
Örneğin kalça kırıklarının bazı türlerinde plak-vida sistemleri, çiviler veya kalça protezleri kullanılabilir; hangi yöntemin seçileceği kırığın yerine, biçimine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve kemiğin özelliklerine göre değişir. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin kalça kırıklarıyla ilgili bilgilerinde de bazı kırıklarda plak-vida veya çiviyle tespit yerine kalça protezinin tercih edilebildiği belirtiliyor. OrthoInfo
Mehmet Bey'in “platin” dediği şey, dolayısıyla bir hastalığın adı ya da tek bir tedavi değildi.
Bir cerrahi destek aracıydı.
Kadın Doktorun Sorduğu Soru Her Şeyi Değiştirdi
Mehmet Bey'in kızı Elif, hastanede doktorla konuşurken sürekli not alıyordu.
“Ameliyatın amacı ne?”
“Takılacak malzemenin adı ne?”
“Ne kadar süre kalacak?”
“Sonrasında hareket kısıtlaması olacak mı?”
Bu soruların bazıları çok teknikti. Fakat Elif'in yaklaşımında dikkatimi çeken şey yalnızca bilgi toplamaya çalışması değildi. Babasının korkusunu da hesaba katıyordu.
Mehmet Bey ise daha farklı düşünüyordu.
“Doktor ne diyorsa onu yapalım. Ne gerekiyorsa takılsın, bir an önce ayağa kalkayım.”
İki yaklaşım birbirine zıt değildi.
Mehmet Bey çözümün kendisine odaklanıyordu. Elif ise çözümün babasının hayatına nasıl yansıyacağını düşünüyordu.
Bu bana sağlık kararlarının yalnızca “hangi tedavi?” sorusundan ibaret olmadığını hatırlattı.
Bir tarafta strateji ve sonuç vardı.
Diğer tarafta korku, aile, günlük yaşam ve duygusal yük.
Üstelik bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye genellemek doğru olmaz. Mehmet'in eşi Ayşe Hanım son derece planlı ve araştırmacı biriydi; Elif'in erkek kardeşi Murat ise babasının psikolojik olarak nasıl etkileneceğini herkesten önce fark etmişti.
Yani asıl mesele cinsiyet değil, insanların aynı probleme farklı pencerelerden bakabilmesiydi.
Sonra Konu Birden Kansere Geldi
Mehmet'in ameliyatından birkaç ay sonra aile bu kez bambaşka bir nedenle hastaneye gitti.
Murat'ın yakın arkadaşı Can'a kanser tanısı konmuştu.
Can'ın tedavi planında “sisplatin” kelimesi geçiyordu.
Murat hemen Mehmet'in eski hikâyesini hatırladı:
“Platin mi?”
Doktor başını salladı.
“Evet, ama bu kez başka bir şeyden bahsediyoruz.”
İşte burada “platin” kelimesinin ikinci büyük anlamı ortaya çıktı.
Sisplatin, yapısında platin bulunan bir kanser ilacıdır. NCI'ye göre sisplatin, kanser hücrelerinin DNA'sına zarar vererek DNA'nın onarılmasını ve kopyalanmasını engeller; böylece hücrelerin bölünmesi ve yaşaması zorlaşır. Kanser.gov+1
Bu nedenle sisplatin, bazı kanserlerin tedavisinde kullanılan platin bazlı kemoterapi ilaçlarından biridir.
Üstelik burada da “platin hangi hastalıkta kullanılır?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Sisplatin; belirli durumlarda mesane, yumurtalık ve testis kanserlerinin tedavisinde kullanılabilir. Ayrıca başka kanser türlerinde de farklı ilaçlarla birlikte tedavi şemalarının parçası olabilir. Kanser.gov+1
Platin bazlı tedaviler yalnızca sisplatinle de sınırlı değildir. Karboplatin ve oksaliplatin gibi başka platin bileşikleri de kanser tedavisinde önemli yere sahiptir. Örneğin bazı akciğer, yumurtalık, mesane, baş-boyun ve sindirim sistemi kanserlerinde platin içeren tedavi kombinasyonları kullanılabilir. Kanser.gov+1
Can'ın eşi Derya ise doktorun anlattıklarını dinlerken bir noktaya özellikle takıldı:
“Peki platin herkeste aynı etkiyi mi gösteriyor?”
Hayır.
Kanser tedavisinde tümörün türü, evresi, hastanın genel durumu, daha önce aldığı tedaviler ve tümörün ilaçlara verdiği yanıt gibi çok sayıda faktör önemlidir. Bazı kanserler platin bazlı ilaçlara duyarlı olabilirken zaman içerisinde direnç de gelişebilir. NCI, “platin duyarlı kanser” kavramını, sisplatin veya karboplatin gibi platin içeren ilaçlara yanıt veren kanserler için kullanıyor. Kanser.gov
Yani burada platin, kırık kemiği sabitleyen bir parça değildir.
Hücre düzeyinde çalışan bir ilaçtır.
Platin Kanser Tedavisinde Nasıl Bir Dönüm Noktası Oldu?
Can'ın tedavisi sürerken Murat eski kaynakları karıştırmaya başladı.
İşin tarihsel tarafı gerçekten ilginçti.
Sisplatinin kanser tedavisindeki hikâyesi aslında planlanmış bir keşifle başlamamıştı. 1960'larda araştırmacı Barnett Rosenberg ve ekibi bakterilerin bölünmesi üzerine deneyler yaparken, deney düzeneğinde kullanılan platin elektrotların etkisiyle hücre bölünmesinin durduğunu fark etti.
Başlangıçta elektrik alanının etkili olduğu düşünülüyordu. Daha sonra asıl etkinin elektrotlardan çözünen bir platin bileşiğinden kaynaklandığı anlaşıldı. Bu araştırmalar sonunda sisplatin ortaya çıktı. Kanser.gov
Bu hikâyenin beni en çok düşündüren kısmı şuydu:
Bazen tıptaki büyük değişimler, bir araştırmacının başlangıçta hiç beklemediği bir gözlemden doğabiliyor.
Daha sonra sisplatin özellikle testis kanseri tedavisinde büyük bir başarı elde etti ve başka kanserlerde de kullanılmaya başlandı. NCI'nin tarihsel değerlendirmesine göre sisplatin 1978'de ABD'de testis, ileri yumurtalık ve mesane kanserlerinin tedavisi için onaylandı. Kanser.gov